Column in de Volkskrant: ‘Passend onderwijs faalt’.

 
Column van Harriet Duurvoort, Volkskrant 11 mei 2017

‘Jaap’ (15) is een rapper. Een stoere gast. Een aantal weken geleden stuurde hij filmpjes van zichzelf door, waarin hij poseerde met wapens en aangaf ‘naar een andere wereld te willen’. Benedengemiddeld intelligent, hyperactief, een aandachttekortstoornis, een oppositioneel-opstandige gedragsstoornis en een leerstoornis. In de grond gevoelig en behulpzaam, maar hij voelt zich snel tekortgedaan. Jaap loopt schreeuwend door school, vernielt dingen en trekt deuren open. Scheldt tegen alles en iedereen. In de pauzes laat hij fysieke agressie zien naar medeleerlingen. Soms plant hij dat van tevoren, neemt het op en zet het op Facebook. Ook wordt Jaap fysiek naar leerkrachten, zeker als hij begrensd wordt.

‘Jaap’ is het soort jongen dat op een van de scholen van Biezonderwijs zit, een stichting met zeven scholen voor speciaal onderwijs in de regio Tilburg, waar door de invoering van het passend onderwijs fors is bezuinigd toen besloten werd de landelijke budgetten te herverdelen. Niet het aantal zorgindicaties, maar het aantal leerlingen in de regio is nu leidend. Het leidt in Brabant tot een rigoureuze bezuiniging van maar liefst 34 procent in het primair onderwijs. ‘Pervers’, zegt bestuursvoorzitter Dave Ensberg van Biezonderwijs geëmotioneerd.

Veel kinderen met een beperking of stoornis hebben baat bij de rust, structuur en deskundige begeleiding die het speciaal onderwijs idealiter biedt. Ensberg: ‘Wij zien kinderen, midden in hun puberteit, na allerlei faalervaringen in het reguliere onderwijs, terugstromen naar het speciaal onderwijs. Reguliere scholen verwijzen leerlingen nu laat, vaker te laat naar het speciaal onderwijs. Hierdoor komen jongeren vaak al erg getraumatiseerd in het speciaal onderwijs binnen.’

De klassen worden noodgedwongen vergroot. Jongeren met ernstige gedragsproblemen, maar een gemiddelde intelligentie worden met autistische jongeren in de klas geplaatst. Middelen om hen adequaat te begeleiden zijn er nauwelijks. Burn-out ligt op de loer bij leerkrachten, die zich voortdurend overbelast voelen en bovendien dreiging van gevaarlijke situaties ervaren.

Het zijn zorgelijke tijden in het onderwijs voor kwetsbare zorgkinderen. Ook al omdat het aanpalende beleidsgebied, de zorg, eveneens een organisatorische puinhoop is door gemeentelijke bezuinigingen en reorganisatie. De agressieve leerling met psychiatrische problemen komt makkelijk maanden op een wachtlijst van de jeugd ggz terwijl de problematiek urgent kan zijn.

Het uitgangspunt van passend onderwijs is prima. Ga niet uit van wat kinderen mankeren, maar kijk naar wat ze wel kunnen. Inclusief onderwijs, waarbij kinderen met een beperking niet apart gezet worden. Het minder romantische motief is dat speciaal onderwijs erg kostbaar is.

Ook het regulier onderwijs klaagt steen en been over het passend onderwijs. Het basisonderwijs gaat vaak gebukt onder het fenomeen ‘plofklas’: meer dan 30 kinderen. Als er dan een stuk of vijf met verschillende beperkingen zitten kunnen die behoorlijk de aandacht opeisen.

Nieuwsuur bood een kijkje in een klas: adhd’ers op wiebelstoeltjes, autisten met koptelefoons en een overbeweeglijk kind met elastiek aan de stoel vastgemaakt. En met lesgeven alleen ben je er nog niet. De administratieve druk op leerkrachten van zorgleerlingen, die een individueel begeleidingsplan vergen, is hoog.

Juf en Mees doen echt hun best. In de klas zitten echter ook nog tal van kinderen die dan wel geen lichamelijke of verstandelijke beperking hebben maar die op een andere manier zorgleerling zijn. Vluchtelingenkinderen met oorlogstrauma’s bijvoorbeeld. Kinderen van wie papa en mama in een bloedige vechtscheiding verwikkeld zijn. Enzovoorts.

En dan zijn er nog doodgewone kinderen met wie eigenlijk niet zoveel aan de hand is. Maar die met een beetje extra begeleiding op school net de havo zouden kunnen halen, en zonder die aandacht op het vmbo eindigen. Die komen aandacht tekort omdat alle zeilen bijgezet moeten zetten om het passend onderwijs te laten slagen, met meestal structureel te weinig middelen.

De enige manier om passend onderwijs te laten slagen lijkt om meer geld beschikbaar te stellen om de problemen op te vangen, zowel in het reguliere onderwijs als in het speciaal onderwijs. Voor de centjes die nu bespaard worden komt de rekening later. In teruglopende onderwijsprestaties, hogere uitval van leerkrachten en maatschappelijke problemen. Daarbij: het gaat om kinderen. Die laat je niet in de steek.